Epitaaf Clara van SpaerwoudeWat hebben vloothelden Piet Hein en Maarten Tromp, schilder Johannes Vermeer en microscoop uitvinder Anthony van Leeuwenhoek met elkaar gemeen? Ze liggen allemaal begraven in de Oude Kerk te Delft. Daar in de familiegrafkelder ligt ook Clara van Spaerwoude (1530 – 1615), zoals haar epitaaf links aangeeft. Natuurlijk hebben jullie kijkbuisvrinden geen idee wie dat is. Dat ga ik dus effe uitleggen.

Clara was getrouwd met Arent Frankenstein Franckenzn van der Meer, een bobo uit Delft. Beide ruilden hun Katholieke geloof in voor het protestantse, omdat daar in Delft meer mee te verdienen was. Clara stamde overigens uit een bierbrouwersfamlie en was al fully loaded voordat ze op haar 26e de even schandalig rijke Arent trouwde. Hij was druk met allerhande hoge posten in de stad en zij met liefdadigheid. Hun aanzien was groot en ze woonden op stand: hun buurman en huisvriend was Willem 1, Prins van Oranje. Zeg maar: die gozer die de revolutie tegen de Spaande overheersing begon en later uit zijn maillot werd geschoten door Balthasar Gerards.

Mooi, maar what the fuck doet Clara op deze obscure site? Ik hoor het je denken. Nou, het toeval wil, dat Clara ons oudst traceerbare familielid is. Je bent er nog?

Clara overleed vier jaar na haar kerel en trok via een wilsbeschikking haar liefdadigheidswerk door. Ze stopte het volledige vermogen in een fonds voor haar nakomelingen. Haar testament begon aldus: In den Naam des Heeren. Alsoo ick Clara Jansdochter, vrouwe van Sparwoude, tot ghoeden ouderdom gecomen synde, my sulx gedisponeert bevinde, dat mynen sterfdach (deze ick stelle in handen van God Almachtig) zeer schijndt te naeken, ende dewijl ick geen kinderen, descendenten noch te necesare erffgenamen en hebbe …

Clara was vooruitstrevend en vond dat alle nakomelingen bij een huwelijk recht hadden op een jaarlijkse uitkering. Daarbij maakte ze geen onderscheid tussen wettelijke kinderen en de zogenaaamde bastaarden, of mannen en vrouwen. Ze schrijft: “tot uythuwelickingen van vroome en de eerlicke jongmans en jongedochteren van myn geslacht, duet van doen souden mogen hebben, sonder aenschou te nemen of due uyt wettelicken huweleken gesprooten syn dan nyet, insonderheyt tot uythuwelickinge van de kinderen en en verdere descendenten van …”

Ondanks haar verouderde Nederlandsch, liet ze in 1615 een geweldig vermogen na, dat uiteindelijk door de Minster van Financiën beheerd zou worden. Het ministerie zorgde daarna tot 1922 voor de uitkeringen aan familieleden, zodra er een huwelijk aangemeld werd. Zo’n uitkering bedroeg enkele honderden guldens en werd uitgesmeerd over een periode van tien jaar. Het ging dan jaarlijks om een uitkering van 25 piek en dat was indertijd best geld.

De overheid had een heftig ambtelijk apparaat opgebouwd om alle nakomelingen door de jaren heen te traceren en iedere aanvraag te controleren.Daaraan kwam een einde tijdens de recessie van de jaren ’20. De staat moest serieus bezuinigen en daarom konden de uitkeringen niet langer verzorgd worden. De overheid besloot in 1922 het fonds via een eenmalige uitkering onder alle nabestaanden op te heffen. Dat ging om een totaal van 514.000 gulden (nu ca. 15 miljoen euro), waarvoor zich uiteindelijk een paar duizend gegadigden meldden. Daaronder was, zover ik begrijp, ook een overgrootvader van mij.

Tot zover deze introductie op het stambomen voor beginners. Volgende keer ga ik dieper in op de darkside van onze familie, zoals die andere relatie met het Koningshuis. Wat verder te denken van Gerrit Achterberg en … Dick Passchier. Oi, oi, oi, eigenlijk wil je het niet weten. Sommige zaken moeten gewoon niet ontdekt worden.